Co zmieniło się po 1 stycznia 2026 roku w ochronie ludności

Minął ponad miesiąc od wejścia w życie kolejnego pakietu przepisów przełomowej ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej. Podczas gdy rok 2025 był czasem budowania struktur i ewidencji, rok 2026 stawia przed administracją samorządową oraz służbami ratowniczymi konkretne wyzwania operacyjne.

Operacyjne wzmocnienie powiatów

Kluczową zmianą, która weszła w życie 1 stycznia 2026 r., jest doprecyzowanie podziału zadań na szczeblu powiatowym. Zgodnie z nowymi kompetencjami, starosta realizuje zadania z zakresu powiadamiania, ostrzegania i alarmowania ludności o zagrożeniach przy bezpośredniej pomocy komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej.

Dla służb oznacza to jeszcze ściślejszą integrację systemową:

• Komendanci PSP zyskali ustawowe umocowanie do wspierania starostów w zarządzaniu systemami ostrzegania na poziomie lokalnym
• Nowelizacja art. 18 przypisuje starostom możliwość powierzenia prowadzenia powiatowego centrum zarządzania kryzysowego komendantowi powiatowemu PSP, co ma na celu profesjonalizację całodobowej obsługi zgłoszeń

Ochrona dóbr kultury na czas wojny

Od początku tego roku obowiązują rygorystyczne przepisy Rozdziału 5, dotyczące planowania ochrony dziedzictwa narodowego. Instytucje kultury, takie jak muzea, biblioteki i archiwa, mają teraz jasną podstawę prawną do sporządzania szczegółowych planów ochrony na czas wojny oraz instrukcji na wypadek sytuacji kryzysowych.

Dla administracji oznacza to konieczność koordynacji:

• Wprowadzono trzy kategorie obiektów: I – najcenniejsze do ewakuacji, II – cenne, III – do zabezpieczenia na miejscu
• Plany muszą zawierać konkretne trasy przemieszczania i miejsca ukrycia najcenniejszych obiektów, uzgodnione z właściwymi organami samorządu i wojskiem
• Pierwsze plany ochrony dóbr kultury muszą zostać sporządzone do 31 grudnia 2026 r., by wejść w życie z dniem 1 stycznia 2027 r.

Ważne informacje dla architektów i konstruktorów

Dla sektora budowlanego kluczowy jest fakt, że przepisy dotyczące obowiązkowego zapewnienia miejsc doraźnego schronienia w nowym budownictwie wielorodzinnym nabrały pełnej mocy operacyjnej.

Zgodnie z ustawą:

• Garaże podziemne oraz kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej i mieszkalnych wielorodzinnych muszą być projektowane i wykonywane w sposób umożliwiający ich natychmiastową adaptację na miejsca doraźnego schronienia
• Architekci muszą uwzględniać wytyczne dotyczące wytrzymałości konstrukcji, wentylacji oraz rozwiązań ewakuacyjnych, które pozwolą na przetrwanie osób w sytuacjach zagrożenia
• Plany miejscowe przewidujące budowę nowych budynków muszą automatycznie dopuszczać lokalizację budowli ochronnych

Kontrola i transparentność

Ustawodawca narzucił silny mechanizm kontrolny nad wdrażaniem nowych przepisów. Już niebawem, bo do 30 kwietnia 2026 r., Rada Ministrów ma obowiązek przedstawić Sejmowi i Senatowi pierwsze sprawozdanie z wykonania ustawy. Będzie to kluczowy dokument dla administracji, podsumowujący realne postępy w budowie odporności państwa, stan Centralnej Ewidencji OZO oraz stopień wykorzystania dotacji celowych na infrastrukturę ochronną.