Zasoby Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej

Nowa ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej (OLiOC) wprowadza fundamentalne zmiany w podejściu do zasobów systemu. Kończy erę uznaniowości, zastępując ją sformalizowanym, ewidencjonowanym i hierarchicznym modelem zarządzania. Dla jednostek samorządu terytorialnego – od gminy po województwo – oznacza to nowe, precyzyjnie zdefiniowane obowiązki planistyczne, proceduralne i finansowe. Kluczowe stają się dwa pojęcia: zapewnienie 3-dniowej autonomii oraz nowa Centralna Ewidencja Zasobów.

Analizujemy, co nowa definicja „zasobów ochrony ludności” oznacza w praktyce dla wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), starostów i wojewodów.

Zakres odpowiedzialności

Po raz pierwszy w akcie tej rangi zdefiniowano, czym dokładnie są zasoby ochrony ludności. Zgodnie z art. 3 pkt 8 ustawy, jest to „personel wykonujący zadania ochrony ludności oraz obrony cywilnej wraz z wyposażeniem, sprzętem, technologiami oraz narzędziami służącymi do wykonywania tych zadań”.

Ta definicja jest kluczowa, ponieważ rozszerza pojęcie zasobów poza sam sprzęt i magazyny, włączając w system również zasoby ludzkie (personel). Ustawa precyzyjnie rozdziela odpowiedzialność za tworzenie, utrzymywanie i ewidencjonowanie tych zasobów na poszczególne szczeble administracji.

• Wójt (Burmistrz, Prezydent Miasta): Odpowiada za „tworzenie i utrzymywanie, na obszarze gminy, zasobów ochrony ludności” , „ewidencjonowanie podmiotów i zasobów ochrony ludności na obszarze gminy” oraz „wydawanie podmiotom ochrony ludności i obrony cywilnej zaleceń odnośnie do rodzajów i ilości zasobów”.
• Starosta: Realizuje analogiczne zadania na poziomie powiatu (tworzenie i utrzymywanie, ewidencjonowanie, wydawanie zaleceń ). Co istotne, starosta ma również za zadanie „udzielanie gminom wchodzącym w skład powiatu pomocy w realizacji zadań ochrony ludności”, w tym w zakresie „pozyskiwania i wykorzystywania niezbędnych zasobów ochrony ludności”.
• Wojewoda: Poza zadaniami analogicznymi do JST, wojewoda zyskuje kluczową rolę koordynatora. Odpowiada za „prowadzenie Wojewódzkiej Ewidencji Zasobów Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej” oraz „określanie sposobu utrzymania niezbędnych zasobów ochrony ludności pozwalających na zapewnienie ciągłości realizacji zadań”.

Obowiązek 3-dniowej autonomii

Najważniejszą implikacją dla budżetów JST jest nowy wymóg wprowadzony przez art. 33 ust. 3 ustawy. Nakłada on na wójta, starostę oraz wojewodę obowiązek zapewnienia takich zasobów ochrony ludności, które są niezbędne do wykonywania zadań przez co najmniej 3 dni trwania zagrożenia.

Oznacza to konieczność posiadania lub zagwarantowania dostępu do zasobów wystarczających do realizacji zadań w zakresie:

• zapewnienia dostępu do wody i żywności,
• zapewnienia dostępu do produktów leczniczych i udzielania pomocy medycznej,
• wsparcia realizacji zadań ratowniczych,
• zapewnienia powiadamiania, ostrzegania i alarmowania ludności,
• zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego,
• zapewnienia łączności z organami i podmiotami ochrony ludności.
• funkcjonowania obiektów zbiorowej ochrony.

Art. 33 ust 4 wskazuje, że zadania te wykonuje się w szczególności przez „tworzenie magazynów zasobów ochrony ludności” (w tym magazynów przeciwpowodziowych) lub – co kluczowe dla skarbników i działów zamówień publicznych – przez „zawieranie umów pozwalających zapewnić niezbędne zasoby ochrony ludności”.

Z kolei art. 33 ust. 5 precyzuje, że tworzenie i utrzymywanie przez wójta, starostę czy marszałka województwa zasobów przeznaczonych do realizacji zadań „w odniesieniu do zagrożeń przekraczających obszar odpowiednio gminy, powiatu i województwa jest wykonywane jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej”. Otwiera to drogę do finansowania tych działań w formie dotacji celowej z budżetu państwa.

Centralna Ewidencja Zasobów (CEZOL)

Rozdział 4 Ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej wprowadza rewolucję proceduralną – cyfrowe i scentralizowane ewidencjonowanie zasobów. Organy ochrony ludności są zobowiązane do „stałego monitorowania i rejestrowania ich stanu”.

Ewidencjonowanie powinno być prowadzone w dwóch systemach:

1. Centralnej Ewidencji Zasobów Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (CEZOL) – prowadzona przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych.
2. Wojewódzkich Ewidencjach Zasobów (WEZOL) – prowadzone przez wojewodów.

Ewidencja gromadzi szczegółowe dane o podmiotach ochrony ludności (adresy, dane kontaktowe, zakres zadań) oraz o zasobach:

• rodzaj i stan ilościowy,
• dysponent zasobów,
• miejsce rozmieszczenia,
• dostępność i warunki dysponowania.

Dla administracji samorządowej kluczowy jest art. 29, który wskazuje, że organy i podmioty ochrony ludności mają obowiązek wprowadzania danych do CEZOL oraz ich aktualizowania w czasie rzeczywistym. Dane wprowadzane do CEZOL automatycznie zasilą właściwą WEZOL.

Hierarchia i mechanizmy wsparcia

Ustawa formalizuje również mechanizmy wsparcia i współdziałania między JST.

• Starosta – Gmina: Starosta udziela gminom pomocy (na ich wniosek), jeśli ich zasoby są niewystarczające.
• Marszałek – Powiat: Marszałek województwa udziela pomocy powiatom (na ich wniosek), gdy ich zasoby uległy wyczerpaniu.
• Wojewoda – JST: Wojewoda udziela gminom i powiatom wsparcia, „przekazując im środki rzeczowe lub finansowe na ich realizację”.

Co istotne, art. 34 ust. 3 i 4 wskazują, że wójt (burmistrz, prezydent miasta) i starosta oraz marszałek i starosta zawierają porozumienia lub umowy o współdziałaniu w zakresie realizacji zadań, określając formę i zakres możliwej pomocy.