Finansowanie ochrony ludności i obrony cywilnej
Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej (OLiOC) wprowadza po raz pierwszy stały, ustawowy mechanizm finansowania zadań na poziomie nie niższym niż 0,3% produktu krajowego brutto (PKB) rocznie. To fundamentalna zmiana, która ma zapewnić stabilność planowania i rozwoju systemu. Kluczem do dystrybucji tych środków będzie nowy, czteroletni „Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej”.
Struktura finansowania ochrony ludności
Najważniejszy zapis dla całego systemu znajduje się w art. 155 ust. 1, który mówi, że „na finansowanie zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej przeznacza się corocznie środki w wysokości nie niższej niż 0,3 % produktu krajowego brutto”.
Kluczowe jest jednak zrozumienie, co wchodzi w skład tej puli. Art. 155 ust. 2 Ustawy precyzuje, że są to łączne środki przeznaczone na zadania OLiOC, w tym:
- Środki w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych i administracji oraz wojewodów
- Wydatki Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych (RARS)
- Środki ministra właściwego do spraw zdrowia oraz Narodowego Funduszu Zdrowia w zakresie zadań Państwowego Ratownictwa Medycznego
Powiązanie z Budżetem MON
Kluczową techniczną informacją jest zapis art. 155 ust. 2 pkt 3. Ustawodawca wskazał, że w skład puli 0,3% PKB wchodzą środki pochodzące z limitu wydatków na potrzeby obronne (budżetu MON) w wysokości 0,15% PKB. W praktyce oznacza to, że połowa całego budżetu na OLiOC jest wydzielana z budżetu obronnego. Środki te, jak precyzuje art. 155 ust. 6, będą ujmowane w częściach budżetowych „Sprawy wewnętrzne” (MSWiA) oraz „Wojewodowie”. To one posłużą do realizacji zadań OLiOC o charakterze obronnym.
Program Ochrony Ludności – Centralny Dystrybutor Środków
Sam zapis 0,3% PKB nie oznacza automatycznego przydziału środków. Ustawa wprowadza centralny dokument planistyczny – Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej.
To właśnie ten Program określa, w jaki sposób środki z puli 0,3% PKB mogą być wydatkowane. Program opracowuje Minister właściwy do spraw wewnętrznych i administracji (MSWiA), a zatwierdza Rada Ministrów w drodze uchwały. Program jest opracowywany na 4 lata i aktualizowany co 2 lata. Wyjątek stanowi pierwszy Program OLiOC, który został opracowany na lata 2025-2026.
Dla kadry dowódczej PSP i przedstawicieli samorządów Program jest najważniejszym dokumentem, wskazującym priorytety finansowe państwa na najbliższe lata.
KSRG, OSP i Samorządy
Zgodnie z Ustawą środki mogą być przeznaczone na:
- Tworzenie i utrzymanie zasobów, w tym rozwój krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG) i ochotniczych straży pożarnych (OSP)
- Zakupy i modernizację sprzętu, w tym sprzętu teleinformatycznego
- Budowę i utrzymanie baz magazynowych
- Budowę, modernizację i remont infrastruktury, w tym budowli ochronnych
- Szkolenia i edukację
Jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty) planują zadania własne w swoich budżetach. Jednocześnie ustawa przewiduje dla nich dotacje celowe z budżetu państwa na finansowanie lub dofinansowanie zadań własnych oraz na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Organem przekazującym te dotacje są wojewodowie.