KSRG i PRM formalnym fundamentem systemu ochrony ludności

Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej, która weszła w życie 1 stycznia 2025 roku, przyniosła fundamentalną zmianę w krajowej architekturze bezpieczeństwa. Kluczowym założeniem tej regulacji stało się oparcie systemu na istniejących, sprawdzonych zasobach, zamiast tworzenia nowych struktur od podstaw. W rezultacie, to krajowy system ratowniczo-gaśniczy (KSRG) oraz Państwowe Ratownictwo Medyczne (PRM) zostały formalnie ustanowione filarami nowego systemu ochrony ludności.

Zapisy ustawy wprost wskazują „jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej”, „ochotnicze straże pożarne” oraz „podmioty lecznicze, w ramach których funkcjonują jednostki systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego” jako kluczowe „podmioty ochrony ludności”, co legislacyjnie potwierdza ich dotychczasową, faktyczną rolę w reagowaniu na zagrożenia.

KSRG i PRM jako kluczowe „Podmioty Ochrony Ludności”

Z perspektywy strażaków Państwowej Straży Pożarnej i Ochotniczych Straży Pożarnych oraz ratowników medycznych Państwowego Ratownictwa Medycznego kluczowy jest Rozdział 3 ustawy. Art. 17 definiuje „podmioty ochrony ludności” – na liście, obok m.in. Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, znajdują się:

• Jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej
• Ochotnicze straże pożarne
• Podmioty lecznicze, w ramach których funkcjonują jednostki systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego

Formalizuje to stan faktyczny, w którym krajowy system ratowniczo-gaśniczy (z siłą ponad 500 JRG i ponad 5 tys. jednostek OSP w KSRG) oraz system PRM stanowią pierwszą i główną linię reagowania na zagrożenia.

Ochrona Ludności a Obrona Cywilna

Ustawa wprowadza jasny podział. W czasie pokoju system realizuje zadania „ochrony ludności”. Jednak art. 117 stanowi, że „z chwilą wprowadzenia stanu wojennego i w czasie wojny ochrona ludności staje się obroną cywilną” .

Co to oznacza dla służb? Podmioty ochrony ludności (PSP, OSP, PRM) stają się „podmiotami obrony cywilnej”.

Idąc dalej, art. 125 definiuje „personel obrony cywilnej”. W jego skład, obok osób z przydziałami mobilizacyjnymi, wchodzą funkcjonariusze Państwowej Straży Pożarnej. W praktyce oznacza to, że standardowe działania ratownicze (jak walka z pożarami, ratownictwo, ewakuacja) realizowane przez PSP w czasie konfliktu, są jednocześnie zadaniami obrony cywilnej w rozumieniu prawa międzynarodowego.

Nowe zadania i narzędzia dla PSP

Ustawa o ochronie ludności daje Państwowej Straży Pożarnej nowe, konkretne narzędzia i zadania, wykraczające poza typowe działania ratownicze:

1. Kontrola Obiektów Zbiorowej Ochrony (OZO): art. 107 precyzuje, że PSP otrzymuje uprawnienia do kontroli OZO (schodów i ukryć) w zakresie bezpieczeństwa pożarowego oraz wymagań dotyczących wyposażenia. To nowe, istotne zadanie dla komendantów powiatowych/miejskich.
2. Prowadzenie Ewidencji OZO: zgodnie z art. 108 Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej stał się organem prowadzącym Centralną Ewidencję Obiektów Zbiorowej Ochrony.
3. Wsparcie dla samorządu: Komendanci PSP (powiatowi i wojewódzcy) mają formalnie wspierać starostów i wojewodów w realizacji zadań ochrony ludności, m.in. w zakresie koordynacji działań ratowniczych czy ewidencji zasobów.

Łączność i Alarmowanie

System ma być wsparty przez ujednoliconą technologię. Rozdział 8 ustawy wprowadza System Bezpiecznej Łączności Państwowej (SBŁP), mający zapewnić interoperacyjność służb i administracji. Równolegle trwają prace nad modernizacją systemów alarmowania, m.in. poprzez wymianę syren analogowych na cyfrowe, co ma stworzyć jednolity system ostrzegania.