Ochrona ludności a straż pożarna – co nowa ustawa oznacza dla strażaków?

Więcej zadań dla komendantów, nowe zasady finansowania OSP i kluczowa rola w „czasie W”. Sprawdzamy, co ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej z 5 grudnia 2024 zmienia w codziennej służbie strażaków.

Ustawa jasno wskazuje Państwową Straż Pożarną i Ochotnicze Straże Pożarne jako kluczowe podmioty systemu ochrony ludności i obrony cywilnej (OLiOC). To nie tylko prestiż, ale przede wszystkim pakiet nowych zadań i kompetencji.

Co nowego dla Państwowej Straży Pożarnej?

Ustawa mocno cementuje pozycję PSP jako głównego koordynatora i eksperta technicznego na każdym szczeblu. To już nie tylko „gaszenie pożarów”, ale formalne przejęcie części odpowiedzialności za planowanie i operacje w ramach ochrony ludności.

1. Komendanci jako wsparcie dla administracji – ustawa wprost wskazuje, że:

• Starosta wykonuje szereg zadań (m.in. koordynację, analizę ryzyka, ewidencję zasobów) przy pomocy Komendanta Powiatowego/Miejskiego PSP.
• Wojewoda realizuje swoje zadania (m.in. koordynację wojewódzką, analizy, pomoc humanitarną) przy pomocy Komendanta Wojewódzkiego PSP.
• Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji może upoważnić Komendanta Głównego PSP do koordynacji działań ratowniczych na poziomie kraju, nadzoru nad systemami ostrzegania czy prowadzenia Centralnej Ewidencji Zasobów.

W praktyce oznacza to więcej zadań analitycznych i planistycznych dla komendantów. PSP staje się merytorycznym ramieniem wojewody i starosty w sprawach ochrony ludności.

2. „Gospodarz” Powiatowego Centrum Zarządzania Kryzysowego (PCZK) – Ustawa o zarządzaniu kryzysowym dostaje ważną nowelizację. Starosta będzie mógł powierzyć prowadzenie zadań PCZK Komendantowi Powiatowemu (Miejskiemu) PSP. To ogromna zmiana, która może scentralizować zarządzanie kryzysowe i działania ratownicze w jednym miejscu na poziomie powiatu.

3. Obiekty Zbiorowej Ochrony (OZO) – nowe pole działania dla PSP Temat schronów i ukryć (OZO) staje się domeną PSP:

• Kontrole i „odbiory”: PSP zostało wyznaczone do prowadzenia kontroli w OZO pod kątem spełniania wymagań bezpieczeństwa pożarowego oraz wymagań dotyczących wyposażenia budowli ochronnej.
• Decyzje Administracyjne: KP/KM PSP dostaje nowe uprawnienie – w razie stwierdzenia uchybień w OZO (dotyczących np. wyposażenia), komendant będzie mógł wydać decyzję administracyjną nakazującą usunięcie braków.
• Prowadzenie Ewidencji: To Komendant Główny PSP prowadzi Centralną Ewidencję Obiektów Zbiorowej Ochrony. Dostęp do wprowadzania danych mają komendanci na każdym szczeblu (powiat, województwo, KG).

4. „Awans” w czasie wojny – jeśli w czasie stanu wojennego wojewoda lub starosta nie będą mogli realizować swoich zadań (np. z powodu nałożenia na nich innych obowiązków), ich zadania w zakresie obrony cywilnej przejmą odpowiednio Komendant Wojewódzki PSP i Komendant Powiatowy /Miejski PSP.

Co nowego dla Ochotniczych Straży Pożarnych?

Druhowie również zostali mocno „osadzeni” w nowym systemie. Ustawa nie tylko potwierdza ich rolę, ale daje podstawy pod nowe finansowanie i precyzuje kluczowe dla nich przepisy.

1. Formalny status i nowe zadania Koniec z postrzeganiem OSP tylko przez pryzmat ustawy o OSP i ochronie ppoż. Nowe przepisy jasno stanowią:

• Ochotnicze straże pożarne są podmiotami ochrony ludności i obrony cywilnej.
• Do zadań OSP wprost dopisano „udział w ochronie ludności i obronie cywilnej”.

2. Nowa „furtka” finansowa dla OSP – Ustawa o OSP została znowelizowana o zapis mówiący o tym, że gminy mogą otrzymywać dotacje celowe (z budżetu państwa, czyli od wojewody) na dofinansowanie zadań OSP związanych z udziałem w ochronie ludności i obronie cywilnej. Otwiera to drogę do nowych programów i grantów dedykowanych stricte sprzętowi czy szkoleniom z zakresu ochrony ludności (np. obsługa OZO, działania przy skażeniach, pomoc humanitarna).

3. Świadczenie ratownicze OSP – kluczowa definicja – nowelizacja ustawy o OSP kończy spory interpretacyjne. Aby uzyskać prawo do świadczenia ratowniczego (dodatku emerytalnego), wymagane jest „czynne uczestnictwo”. Nowy przepis definiuje to jako bezpośredni udział co najmniej raz w roku w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu. Ewidencję tę, co ważne, nadal prowadzi właściwy KP/KM PSP.

Wspólny mianownik: Finansowanie

Ustawa zakłada, że na ochronę ludności i obronę cywilną przeznaczane będzie corocznie nie mniej niż 0,3% PKB. W skład tej kwoty wchodzi 0,15% PKB ze środków przeznaczonych na obronność (z budżetu MON).Pieniądze te mają być przeznaczone m.in. na:

• rozwój krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego,
• rozwój ochotniczych straży pożarnych,
• budowę i modernizację budowli ochronnych.